‘Ceddin Deden’ Sahte Bir Mehter Marşı mıdır?

Mehter veya mehteran, Osmanlı Yeniçeri’sinin askeri bandosu, tüm zamanların en eski askeri bandolarından birisidir. Korku salan davullar, etkileyici ziller ve elbette görsel bir şölen… Kim bilir melodileri ne kadar görkemliydi? Ne de olsa Mozart, Bizet gibi bestecileri ziyadesi ile etkilemiş, onların mehter müziğinin etkisinde kalarak bir çok eser bestelemelerine neden olmuşlardır. Bu eserler, Türk usulü anlamına gelen, Alla Turca adıyla literatürde yer edinmiştir. Ayrıca orkestralarda zil kullanımının yaygınlaşmasına da  Mehter Takımı ve  görkemli müzikleri vesile olmuştur. Fakat söylemeliyiz ki, savaşlarda, törenlerde kullanılan gerçek mehter marşlarının nasıl bir şey olduğunu veya duyum olarak neye benzediğini günümüzde ne yazık ki tahayyül edemeyiz. Başka bir deyişle Mehter takımı, düşmanları davul sesleri ile korkuturken hangi eserleri çalardı: kimse bilemez!

mehter8

Bunun sebebini kısaca şu şekilde açıklayabiliriz: Osmanlı Batılılaşma döneminde iken ordusunu değiştirmiş, Yeniçeri Ordusu yerine Muhammed’in Zafer Kazanmış Orduları (Asakir-i Mansure-i Muhammediyye) adlı orduları kurmuş ve Mehter Takımını da bu yeni orduya uymadığı gerekçesi ile kaldırıp yerine modern bir Bando Takımı (Mızıka-yı Hümayun) oluşturmuştur. Batılılaşma, böylece ordunun her kesimine işlemiştir. Lakin bunları gerçekleştiren II. Mahmut, sadece Mehter takımını değil, onların tüm müzik arşivini de yakıp kül etmiş, ortadan kaldırmıştır. Dolayısı ile bu kültür mirası bugünlerimize aktarılamamış, yarınlarımıza da aktarılamayacaktır.

Bize göre oldukça büyük bir kültür kıyımı yaşanmıştır.

osmanli-bando-takimi

Şu anda şu soruyu sorduğunuzu varsayıyoruz: “Peki o halde bizi geçmişte gibi hissettiren günümüzdeki Mehteranların şimdilerde çaldıkları da neyin nesi?” Hepsi -tabiri caiz ise- sonradan uydurulan eserler. Örneğin yazımızın başlığı olan ‘Ceddin Deden’ isimli eser İsmail Hakkı Bey tarafından yazılmış. İsmail Hakkı Bey, II. Mahmut’un mehter takımını kaldırıp eserlerini yakmasından sonra bir tarihte doğmuştur. Orijinal marşları kendisi bile işitememiştir. Dolayısıyla yazmış olduğu Ceddin Deden, Neslin Baban sözlerine sahip o çok popüler mehter marşı, orijinal bir mehter marşı değildir. Hatta daha önce de söylediğimiz gibi, ne yazık ki şu an bilinen/çalınan tüm eserler orijinal marşlar olarak değerlendirilemez.

Peki siz orijinal marşların yakılıp yok edilmesi ve şimdi dinlediğiniz marşların orijinal olmaması konusunda neler düşünüyorsunuz? Aşağıda bulunan Bir Cevap Ekle bölümünden bizlerle ve tüm okurlarla fikrinizi paylaşabilirsiniz.

Bonus:

Eski Mehter’in nasıl şeyler çaldığını bilemesek de, sonradan kurulan Yeni Bando’nun nasıl eserler çaldığını biliyoruz. Çünkü bu yeni bandonun başına, Napolyon’un ordusunda askerlik ve bando şefliği yapmış Donizetti Paşa geçiriliyor. Osmanlı Sarayı’nın İtalyan Maestro’su Donizetti Paşa, Osmanlı’nın o zamanlar kullandığı okunması ve yazması zor olan müzik yazısını kaldırıyor ve Osmanlı’yı günümüzde kullanılan modern nota yazımına geçiren kişi oluyor. Neyse ki bu yazıları yakıp kül eden biri olmamış 🙂 Dolayısıyla da bu eserler günümüze kadar gelebilmiş.

Hem Donizetti hem de kendisinden sonra yerine geçen Guatelli Paşalar, Osmanlı’nın askeri ve saray müziğini batılılaştıran, onu modernleştiren ilk kişiler olarak tarihe geçmişler ve aşağıda iki örneğini dinleyebileceğiniz bu yeni tarzda bir çok beste yapmışlardır.

 

 

  • Donizetti Paşa’nın ilk modern-resmi Osmanlı Marşı olan Mecidiye Marşı:


(Göründüğü üzere Ceddin Dede’lerden eser yok) 🙂

 

 

 

  • Bu da Donizetti’nin yerine geçen Guatelli Paşa’nın, Sultan Abdulaziz Han’a bestelediği Aziziye Marşı:


(Bir zamanlar sarayda bu hoş melodilerin yankılandığını düşünmek güzel.) 🙂


Başka bir yazıda görüşmek üzere. Fikirlerinizi aşağıdaki yorumlar kısmına yazmayı unutmayın.
Günlük’le kalın! 🙂

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir