‘Ceddin Deden’ Sahte Bir Mehter Marşı mıdır?

Gencer ⠀ Gencer

Mehter veya mehteran, Osmanlı Yeniçeri’sinin askeri mızıkası, eski askeri bandosudur. Korku salan davullar, etkileyici ziller ve elbette görsel bir şölen mehter deyince ilk akla gelenler oluyor.

 

 Peki melodileri ne kadar görkemliydi? Tüyleri diken diken eden güçlü müzikleri olduğuna şüphe yok! Ne de olsa Mozart gibi bir besteciyi ziyadesi ile etkilemiştir. Mozart, bu görkemli melodileri duyduktan sonra, mehteranın özellikle ritmik öğelerini bazı bestelerinin arasına serpiştirmiştir. Bu eserler Türk usulü anlamına gelen, Alla Turca adıyla literatürde yer edinmiş, ayrıca orkestralarda zil kullanımının yaygınlaşmasına da bizim Mehteran vesile olmuştur.

Peki savaşlarda, yahut törenlerde kullanılan asıl melodilerin nasıl bir şey olduğunu, bu mızıkanın nasıl şeyler çaldığını biliyor muyuz? Mehter deyince akla ilk gelen ‘Ceddin Deden’ mesela; bu marşı Yeniçeri hiç dinlemiş miydi? Meydanlarda bu marş çalınıyor muydu?

mehter8

Mehter Takımı

Belki şaşkınlık yaratabilir ama peşin peşin söylemeye niyetliyim: Bildiğimiz tüm mehter marşları sahtedir! Hepsi mehter yok olduktan sonra bestelenmiştir. Hatta Cumhuriyet döneminde…

Neden orijinalleri seslendirmek varken -deyimi yerindeyse- ‘sahte’ olanları dinlemek zorundayız?

Osmanlı’da modernleşme çalışmalarının revaçta olduğu yıllarda, devletin bir çok organı çağdaş yöntem ve tekniklerle adeta yeniden yaratılıyordu. Ordusu da bu modernleşme çalışmalarından büyük oranda nasibini almış.  II. Mahmut, Yeniçeri isimli orduyu kaldırmış ve yerine  Muhammed’in Zafer Kazanmış Orduları (Asakir-i Mansure-i Muhammediyye) adlı modern taktiklerle donanmış başka bir ordu kurmuş. Mehteran ise Osmanlı’nın modernleşmeye başlayan bu yeni ordusuna yakışmadığı gerekçesi ile tamamen ortadan kaldırılmıştır. II. Mahmut, eskilerin izlerini olabildiğince silerek yeni ve modern olanı ön plana çıkarma amacı gütmüş olmalı. Çünkü kendisi, Mehter topluluğunu ortadan kaldırmakla yetinmemiş ve onun nota arşivini de tamamen küle çevirmiştir. Tüm müzik arşivi tarihten silinen bu mızıkanın sadece görsel olan hatıraları geriye kalmıştır. Dolayısıyla Mozart’ı etkileyen bu kültür mirası bugünlere müzikal anlamda orijinal haliyle gelememiş, bunun yerine şimdiye dek hep sahteleriyle anılmış, canlandırılmıştır.

osmanli-bando-takimi

Günümüzde Ceddin Deden eseri başta olmak üzere o ve onun gibi daha bir çok marş orijinal Mehter müziği olduğu varsayılarak çalınıyor ve dinleniyor. Ceddin Deden’in yaratıcısı İsmail Hakkı Bey, II. Mahmut’un orijinal mehter arşivini yakmasından çok sonra bir tarihte doğmuştur. Kendisi ne II. Mahmut’u görebilmiş ne de orijinal marşları işitebilecek bir dönemde yaşamıştır.

Eski Mehter’in nasıl şeyler çaldığını bilemesek de, sonradan kurulan Yeni Bando’nun nasıl eserler çaldığını biliyoruz.

Çünkü bu yeni bandonun kayıtlarını kimse yakıp kül etmemiş. Bandonun başına, Napolyon’un ordusunda askerlik ve bando şefliği yapmış Donizetti Paşa atanmış. Osmanlı Sarayı’nın İtalyan Maestro’su Donizetti Paşa, Osmanlı’nın o zamanlar kullandığı, ilk icraat olarak okuması ve yazması zor olan müzik yazılarını kaldırmış ve günümüzde de kullanılan modern nota yazımının kullanılmasını sağlamış.

Hem Donizetti hem de kendisinden sonra yerine geçen Guatelli Paşa, Osmanlı’nın askeri ve saray müziğini batılılaştıran, yani onu modernleştiren ilk kişiler olarak tarihe geçmişlerdir. Aşağıda bu yeni tarzın örneklerini dinleyebileceğiniz kayıtlar mevcut.


  • Donizetti Paşa’nın ilk modern-resmi Osmanlı Marşı olan Mecidiye Marşı:


  • Bu da Donizetti’nin yerine geçen Guatelli Paşa’nın, Sultan Abdulaziz Han’a bestelediği Aziziye Marşı:


(Bir zamanlar sarayda bu hoş melodilerin yankılandığını biliyoruz)


 

Mehter Takımının orijinal repertuarının yakılması ve günümüze aktarılamaması hakkında sizin düşünceleriniz neler?
Aşağıdaki yorum bölümünden fikrinizi belirtebilirsiniz.

Yorum yazın